“Sen fazla alıngansın.”
“Bunu büsbütün uyduruyorsun.”
“Abartıyorsun, olanları yanlış hatırlıyorsun.”
Eğer bu cümleleri sık sık duyuyorsan, farkında olmadan bir cins ruhsal manipülasyon olan gaslighting’e maruz kalıyor olabilirsin. Sessiz ancak derin tesirler bırakan bu manipülasyon biçimi, insanın en temel itimat hissini gaye alır: Kendi gerçekliğine olan itimadını.
Gaslighting Nedir?
Gaslighting, bir kişinin başkasını sistematik olarak kendi algılarını, hislerini ve hafızasını sorgulamaya zorlayacak biçimde manipüle etmesidir. Terim, 1944 yapımı Gas Light filminden gelir. Sinemada bir adam, meskendeki gaz lambalarını gizlice kısar lakin bunu inkâr eder. Böylelikle eşinin algılarını sorgulamasına ve vakitle kendinden kuşku etmesine yol açar. Bugün “gaslighting” sözü, karşı tarafın akıl sıhhatini ve gerçeklik algısını sarsacak seviyede manipülasyon anlamında kullanılıyor.
Bu Kadar Tesirli Olmasının Sebebi Ne?
Gaslighting, ekseriyetle sinsi ilerler. Başta küçük çelişkilerle başlar: “Hayır o denli demedim ki” gibi… Lakin vakitle kişinin kendi hislerine itimadı azalır, karar verme yetisi zayıflar ve daima özür dileyen birine dönüşür.
Araştırmalar, gaslighting’e maruz kalan şahısların daha yüksek oranda anksiyete, depresyon ve düşük benlik saygısı yaşadığını gösteriyor.
Nerelerde Karşımıza Çıkar?
Gaslighting yalnızca romantik alakalarla hudutlu değil. İşte karşımıza çıkabileceği alanlar:
• Romantik İlgiler: Partner, daima “Sen yanlış hatırlıyorsun” diyerek karşı tarafın algılarını küçümseyebilir.
• Aile Bağları: Özellikle çocuklukta, ebeveynin çocuğun hislerini bastırması ya da “sen abartıyorsun” demesi, uzun vadeli tesirler bırakabilir.
• İş Yerinde: Yöneticinin çalışanı daima küçük düşürmesi, yetkinliğini sorgulaması.
• Sağlık Sisteminde: Kadınların ya da kronik hasta bireylerin şikâyetlerinin “abartı” olarak görülmesi, “tıbbi gaslighting” olarak tanımlanıyor.
Gaslighting Yapanlar Kimlerdir?
Gaslighting davranışı birden fazla zaman narsisistik eğilimleri olan bireylerde görülür. Fakat bu bir “kişilik bozukluğu”na indirgenemez. Birtakım beşerler, çocuklukta öğrendikleri bağlantı kalıplarını bilinçsizce tekrar eder. Denetimi elinde tutma isteği, güç istikrarını manipüle etmeye itebilir.
Kendimizi Nasıl Koruyabiliriz?
1. İç Sesine İtimat: Sürekli kafan karışıyorsa, hislerini bastırıyorsan, bu bir işaret olabilir.
2. Kayıt Tut: Konuşmaları ya da olayları yazmak, sana gerçekliği tekrar hatırlatır.
3. Toplumsal Takviye: Güvendiğin bir arkadaş ya da terapist ile konuşmak gerçekliğini onaylamana yardımcı olur.
4. Hudut Çiz: Manipülasyonun sürdüğü bağlarda aralık koymak düzgünleştirici olabilir.
Unutma: Gerçeklik Sende Saklı
Gaslighting’in en büyük tesiri, insanın kendi iç sesine olan inancını kırmasıdır. Lakin unutma: Hislerin geçerli. Hafızan pahalı. Algıların sana ilişkin. Bunlar, bir oburunun sorgulamasıyla silinip gitmez.
Eğer bu yazıda kendinden bir şeyler bulduysan, yalnız değilsin. Konuşmak, paylaşmak ve takviye almak güçlendirir.
Bu makalede öne sürülen fikir ve yaklaşımlar külliyen muharrirlerinin özgün fikirleridir ve Onedio’nun editöryal siyasetini yansıtmayabilir. ©Onedio
