Muhalefetin ve kitle örgütlerinin ‘doğa katliamı’ olduğunu ileri sürdüğü İklim Kanun Teklifi, Meclis Genel Kurulu’nda kabul edildi. Teklif, iklim değişikliğiyle çabada temel öge olan sera gazı emisyonlarının düşürülmesini ve iklim değişikliğine ahenk sağlama çalışmalarını hedefliyor. Ayrıyeten bu faaliyetlerin planlanması, uygulanması, finansmanı, izinlendirilmesi ve denetlenmesine yönelik prosedürleri ile ilgili yasal ve kurumsal çerçeveyi de kapsıyor.
Tartışmalı teklife dair Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı merak edilen 10 soruyu yanıtladı.
İklim Kanunu Teklifi, TBMM’de kabul edildi. Peki İklim Kanunu nedir?
Sera gazı salımının azaltılması ve iklim değişikliğine ahenk sağlanmasına yönelik ilerlemeler, her yıl İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından izlenecek.
İlgili kurumlar ortasında iş birliğini sağlamak, faaliyetlere taraf vermek, standartları belirlemek, gelişmeleri takip etmek ve karbon fiyatlandırmasıyla ilgili piyasa temelli sistemleri düzenlemek de tekrar Başkanlığın sorumluluğunda olacak.
Kamu kurum ve kuruluşları ile özel ve hukukî şahıslar; kendi misyon ve yetki alanları çerçevesinde plan ve projeler hazırlayacak, bu projeleri hayata geçirecek, destekleyecek ya da iş birliği içinde yürütecekler.
Kişisel Dataların Korunması Kanunu’nun kararları gizli kalmak şartıyla, İklim Değişikliği Başkanlığı, düzenlemenin uygulanmasına ait gerekli gördüğü bilgi, evrak ve dataları kamu kurumları ile özel ve hukuksal şahıslardan direkt talep edebilecek. Talepte bulunulan taraflar, kelam konusu dataları belirtilen mühlet içinde ve rastgele bir fiyat talep etmeden Başkanlığa sunmakla yükümlü olacak.
Başkanlık, muhtaçlık duyduğu bilgileri öncelikli olarak Ulusal Coğrafik Bilgi Platformundan temin edecek. Elde ettiği bu bilgiler ile kendi bünyesinde oluşturduğu dataları de kamu kurumlarının kullanımına sunmak üzere tekrar birebir platforma aktaracak.
Yükümlülüklere uymayanlara para cezaları yoldu.
Teklifte, iklim değişikliğiyle gayret kapsamında yapılacak çalışmalar da tanımlanıyor. Bu kapsamda, sera gazı emisyonları, Ulusal Katkı Beyanı, net sıfır emisyon maksadı ve İklim Değişikliği Başkanlığı tarafından yayımlanan ya da güncellenen strateji ve aksiyon planlarına uygun halde azaltılacak.
Aynı stratejik dokümanlar çerçevesinde, kamu kurum ve kuruluşları iklim değişikliği nedeniyle oluşabilecek ya da oluşmakta olan ziyanları önlemek, riskleri en aza indirmek ya da oluşabilecek fırsatları kıymetlendirmek hedefiyle ahenk faaliyetleri gerçekleştirecek.
İklim değişikliğine karşı su kaynaklarının sürdürülebilir biçimde yönetilmesi emeliyle planlama çalışmaları yapılacak. Çölleşme ve erozyonla uğraş kapsamında orman dışı alanlarda oluşturulan karbon yutak alanları, net sıfır maksadıyla uyumlu biçimde korunacak ve yönetilecek.
Yerel seviyede hazırlanacak iklim değişikliği hareket planları, her ilin kendine has şartları göz önünde bulundurularak ve adil geçiş prensibine dikkat edilerek hazırlanacak. Bu planlar, valiliklerin uyumunda; büyükşehirlerde belediyeler, öteki vilayetlerde il belediyesi ve vilayet özel yönetimleri tarafından, ilgili kurumlarla iş birliği içerisinde oluşturulacak ve Vilayet İklim Değişikliği Uyum Kurulu’na sunularak karara bağlanacak.
Bu planların hazırlanması ve izlenmesi süreçlerinde, ilgili kamu ve özel kurumlar kendilerinden talep edilen bilgi ve dokümanları mevzuata uygun biçimde paylaşmakla yükümlü olacaklar.
Türkiye Gümrük Bölgesi’ne giren ithal eserlerin içerdiği sera gazı salımının kıymetlendirilmesi maksadıyla Hudutta Karbon Düzenleme Sistemi (SKDM) hayata geçirilebilecek. Bu sistemin kapsamı, raporlama biçimi ve diğer ayrıntılar Ticaret Bakanlığı tarafından, ilgili bakanlıklarla uyum içinde belirlenecek.
Ayrıca Karbon Piyasası Kurulu oluşturulacak. Bu konsey; Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı başkanlığında, ilgili bakanlıkları temsilen birer bakan yardımcısı ile Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkan Yardımcısı, SPK Başkanı, EPDK Başkanı ve İklim Değişikliği Başkanı’ndan oluşacak.
Teklifte ayrıyeten, düzenlemelerden elde edilecek özel gelirlerin kullanımı ve bütçelenmesine ait temellere da yer veriliyor.
PARA CEZALARI
Kanun teklifinde yer alan yükümlülüklere uyulmaması halinde uygulanacak idari yaptırımlar da belirlenmiş durumda.
Buna nazaran; doğrulanmış sera gazı emisyonu raporunu belirtilen mühlet içinde sunmayanlar için 500 bin TL’den 5 milyon TL’ye kadar para cezası uygulanacak.
Ozon katmanına ziyan veren unsurlara yönelik düzenlemelere uymayanlara da çeşitli cezalar öngörülüyor. Bu hususları ithal eden, ticaretini yapan ya da piyasaya arz edenlere 2,5 milyon TL; bu hususları içeren ekipmanlara bakım yahut servis sağlayanlara 250 bin TL; etiketleme kararlarına uymayanlara ise 120 bin TL idari para cezası verilecek.
10 Soruda İklim Kanunu’na Dair Merak Edilenler
Yaşam hakkı savunucularının ‘doğa katliamı’ dediği kanuna dair Etraf, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı paylaşım yaptı. O paylaşım şöyle:
(YANLIŞ) “Karbon ayak iziyle insanların özgürlükleri kısıtlanacak.”(DOĞRU) Karbon ayak izi ile insanların özgürlüklerinin kısıtlanması kelam konusu bile değil. Karbon ayak izinin azaltılması yalnızca üretim yapan tertipler için öngörülmüştür. Bireylerle, mülkiyet, seyahat üzere anayasal haklarıyla en ufak bir ilgisi bulunmamaktadır.
(YANLIŞ) “Emisyon Ticaret Sistemi ismi altında vatandaştan karbon vergisi alınacak.”(DOĞRU) Kanun teklifi karbon vergi sistemini getirmiyor. Emisyon ticaret sisteminin kurulmasını kapsıyor. 9. hususta de bireylerin değil sanayi kaynaklı sera gazı emisyonlarının düşürülmesine yönelik düzenlemeler yer alıyor. Hasebiyle Emisyon Ticaret Sistemi uygulamasının kapsamı yalnızca güç ağır üretim tesisleridir. Bireylerle hiçbir ilgisi bulunmamaktadır.
(YANLIŞ) “Tarım yasaklanacak, meyve ağaçlarına el konulacak.”(DOĞRU) Kanun metninde bu manaya gelecek rastgele bir yaklaşım dahi bulunmamaktadır. Tersine kanun; kuraklık, sel afetleri ve çok iklim olayları nedeniyle tarımı, hayvancılığı ve doğal kaynakları, besin ile su güvenliğini sağlamak gayesiyle teminat altına almayı hedeflemektedir.
(YANLIŞ) “İklimi tehdit eden üretim süreçlerine, ekinlere cezalar eklenecek.”(DOĞRU) Kanun bu tarafta rastgele bir ceza, kısıtlama yahut yatırım imdanı dahi yoktur.
(YANLIŞ) “Hayvancılık yasaklanacak, yapay et üretilecek, hayvan otlakları yasaklanacak.”(DOĞRU) Kanunda bunu ima eden rastgele bir söz yoktur. Tersine Kanun 5 ve 6. hususlarla ülkemiz topraklarını, tarımını, hayvancılığını ve doğal kaynaklarını değişen iklim kurallarına karşı müdafaayı, besin ve su güvenliğini sağlamayı amaçlamaktadır.
(YANLIŞ) “Paris Anlaşması’nda global güçler tarım alanlarına el koyacak.”(DOĞRU) Paris Muahedesi 2021 yılında TBMM’de uygun bulma kanunu ile iç hukukumuza aktarılmıştır. Hatta ülkemiz, Paris Anlaşması’nı kendi özel şartlarını ve kalkınma amaçlarını önceleyerek ve dikkate alarak imzalamıştır. Paris Mutabakatı 2021 yılından beri kanun kararında bir düzenlemedir. 2021 yılından bugüne kadar kısıtlayıcı rastgele bir uygulama olmamıştır, bundan sonra da olmayacaktır.
(YANLIŞ) “Kanunla kömür, petrol kullanımı kalkacak.”(DOĞRU) Kömür, petrol kullanımının büsbütün kaldırılacağı argümanı kelam konusu bile değildir. Kanun, etraf dostu pak enerjiyi teşvik etmeyi amaçlamaktadır; bunda da bir mecburilik yoktur.
(YANLIŞ) “İklim değişikliği yoktur diyenlere ceza verilecek.”(DOĞRU) İklim Kanunu’nda “iklim değişikliği yoktur” diyenlere ait rastgele bir ceza kararı bulunmamaktadır.
(YANLIŞ) “Vatandaş karbon ayak izine nazaran ceza ödeyecek.”(DOĞRU) Kanun bireylerin karbon ayak izine nazaran ceza ve kısıtlama yönelik bir yaptırım içermiyor. Sırf sera gazı salımı yapan büyük sanayi tesisleri ve işletmeler için Emisyon Ticaret Sistemi öneriliyor, isimli ceza yaptırım içermiyor.
