Bir çocuk kahkahası, bir selfie çubuğu, camın gerisindeki maymunun boş bakışı… Hayvanat bahçeleri dışarıdan bakınca keyifli bir tablo üzere görünebilir. Fakat içeride işler pek de o denli yürümüyor. Görünmeyen vefatlar, yutulan cisimler, tellerin ardında gelişen ruhsal travmalar ve hiç açılmayacak kafes kapıları… Haydi bir adım geri çekilip bakalım: Hayvanlar nitekim memnun mu?
Bu içeriğimiz, hayvanların sessiz çığlıklarına kulak vermek isteyenler için.
Kaynak 1, Kaynak 2, Kaynak 3
Ziyaretçi parasıyla alınan travmalar: Yutulan cisimler, gizlenen ölümler
Nebraska’daki bir hayvanat bahçesinde yaşayan 36 yaşındaki bir timsahın midesinden tam 70 madeni para çıkarıldı. Muhtemelen ziyaretçilerin dilek niyetiyle attığı bu paralar, Thibodaux isimli timsahın vefatına sebep olabilirdi. Neyse ki veterinerler erken müdahale etti. Fakat birçok hayvan bu kadar şanslı değil. Penguenlerden deniz aslanlarına, kutup ayılarından zürafalara kadar onlarca çeşit, yıllardır kafeslerine atılan yabancı cisimleri yutuyor ve sessizce can veriyor.
Plastik balıklar, su şişeleri, toka, gözlük, pil, eldiven, oyuncak… Liste uzayıp gidiyor. 2021’de bir deniz aslanı plastik bir “oyuncak balıkla” boğularak öldü. Tıpkı yıl genç bir dağ aslanının midesinde ip gibisi bir obje bulundu. Birtakım hayvanların vefat nedenleri otopsiyle bile tam anlaşılamıyor. Zira beşerler eğleniyor, hayvanlar ödüyor.
Kapalı bir alanda özgür üzere davranabilir miydiniz?
Bir diğer büyük sorun da hayvanat bahçelerinin “doğal ortam simülasyonu” denen yapaylığı. Zürafaların boynu ağaca dolanıp kırılıyor, kutup ayıları oyuncakla boğuluyor, şempanzeler birbirine saldırıyor. Bunların hiçbiri tabiatta bu kadar sık yaşanmaz. Zira tabiatta hayvanlar kendine alan açabilir, uzaklaşabilir, direkt kendine uygun ortamı seçebilir. Meğer burada kaçacak yer yok. Birebir kafese konan iki kaplan, yalnızca birkaç santimlik alanda hayat uzunluğu birbirine tahammül etmek zorunda.
Araştırmalar, büyük kedilerde vefat nedenlerinin dörtte birini öbür kafes arkadaşlarının taarruzlarının oluşturduğunu söylüyor. Birebir halde zürafalar sık sık tel örgülere, kafes demirlerine takılarak boyun ve omurga kırıkları yaşıyor.
Peki neden hala destekleniyorlar? Zira vitrin çok parlak (!)
Hayvanat bahçeleri kendilerini hala muhafaza, eğitim, araştırma üzere süslü sözlerle savunuyor. Girişte broşür veriliyor, “Nesli tükenmekte olan cinsleri birlikte koruyalım” deniyor. Fakat hakikaten korunan ne var? Bugüne kadar tabiata geri kazandırılmak üzere hazırlanan 145 programdan yalnızca 16’sı işe yaramış. Geri kalanı ya hiç uygulanmamış ya da başarısız olmuş. Hatta birtakım cinsleri hayvanat bahçelerinde tutabilmek için tabiattan yeni hayvanlar alınmaya devam ediliyor. Yani aslında tabiat ziyan görüyor ancak dışarıdan bakınca afişler renkli, ortam şık, kimse perde gerisine bakma gereği duymuyor.
Üstelik hayvanların keyifli olduğuna dair savlar da birden fazla vakit büsbütün içi boş. Kafeste debelenen kutup ayıları, daima başını sallayan filler, lisanıyla cam yalayan zürafalar… Bunlar memnun hayvan davranışları değil. Bunlar tekrarlayan, gerilim kaynaklı, ruhsal çöküş belirtileri. Yani hayvan meczup üzere davranıyor zira hakikaten meczup oluyor. Kimi hayvanlara antidepresan verildiği bile kayıtlara geçmiş durumda.
Hayvanları nitekim seviyorsak onları izlemek için değil, özgür bırakmak için yaşatmalıyız. Hayvanat bahçelerine bilet almak, onların kafeslerine bir kilit daha vurmak demektir.
